Ik fietste haar deze week voorbij in één van de Amsterdamse ‘negen straatjes’. Een vrouw in een regenjas, Mona Lisa-achtige glimlach om haar mond. Ze droeg drie witte A4’s in plastic mapjes onder elkaar, met plakband bij elkaar gehouden. Van boven naar beneden las ik: JESUS.LOVES.YOU. Er was geen agent te bekennen. Logisch. Dit mag gewoon. Met respect voor deze mevrouw: in Amsterdam zijn we wel gewend aan reli- en andere gekkies in het publieke domein. Soms ben je geamuseerd, meestal haal je je schouders op. En verder kun je nooit op voorhand zeggen of iemand inderdaad een beetje van het pad is, óf dat er een verrassende wijsheid achter en onder zit. Van een Amsterdamse vriend leerde ik om dakloze mensen te zien als ‘wijzen van de straat’. Zeker christenen zouden dit kunnen weten. Anders dan bijvoorbeeld Mozes of Mohammed werd Jezus in zijn tijd vaak genoeg voor gekkie aangezien. Dat gek en gevaarlijk tegen elkaar aan liggen, beseften ze ook toen drommels goed. Maar niemand kon voorspellen dat de impact van Jezus op de wereldgeschiedenis groter zou worden dan die van alle Romeinse keizers bij elkaar. Laat ik maar voorzichtig zijn: die vrouw die ik een beetje vreemd vind, zou best eens een hele wijze non of anderszins kunnen zijn.

Tom de Wal heeft zijn wortels liggen in Brabant, maar zijn naamsbekendheid reikt tot overal in Nederland en zelfs Amsterdam. Zijn arrestatie in Tilburg vorige week vrijdag maakte veel reacties los. Tal van Nederlanders vinden het onbestaanbaar dat je – op elke plek maar zeker in de publieke ruimte – zomaar mag claimen dat je mensen kunt genezen. Op de verkoop van een pakje paracetamol is meer toezicht dan op dit soort gebedsgenezing. Het voelt als misbruik maken van kwetsbaarheid van mensen. Samenvattend: kwakzalverij. Daar komt nog bij dat De Wal zich ook sterk uitlaat over ethische thema’s rond gender en seksualiteit, al ontkent hij aan homo-genezing te doen. In een seculiere samenleving maak je met zo’n pakket geen vrienden.

Daartegenover staan tal van christenen, tot ver buiten de eigen achterban van De Wal, die stellen dat de vrijheid van godsdienst een grondrecht is. Een recht dat niet alleen agenten en burgemeesters maar ook andersdenkende mede-christenen van De Wal te respecteren hebben. Hoogleraar Stefan Paas zei op Linkedin: ik vind hem een kwakzalver maar ook die hebben vrijheid van godsdienst. Ik ben wel benieuwd waar Paas (zelf een gelovig mens) de argumenten vindt om deze vorm van gebedsgenezing met kwakzalverij te identificeren. Ik lees in een ander interview dat het te maken kan hebben met de door De Wal gegarandeerde fysieke genezing. Zelf bid ik af en toe met iemand om genezing (nooit op straat trouwens). Waar houdt het bidden op en begint het kwakzalven? Ik zag ook interessante tussenposities. Zoals een jonge (ik vermoed seculiere) journalist die De Wal al jaren volgt en die aan een talkshowtafel duidelijk wist te maken dat De Wal niet ‘Jomanda 2.0’ is, maar iemand die waarschijnlijk oprecht gelooft dat God het goede met mensen voor heeft. Hij is geen pure oplichter, zei ze. Dat was in die context al heel wat.

Ik had er zelf ook wel denkwerk aan. Bijvoorbeeld waarom ik zoveel mensen van allerlei geloof en andere achtergrond open-minded tegemoet treed, om bij De Wal toch stiekem te denken: volgens mij ben jij geen sympathieke gozer (en dan baseer ik me louter op een paar filmpjes kijken). Ben ik stiekem jaloers op al die aandacht? Heb ik een beter idee van christendom dan hij? Snap ik een seculiere samenleving beter? En waarom geef ik die Mona Lisa-achtige dame wel het voordeel van de twijfel en De Wal niet? In ieder geval gebeurt daar iets. Ik heb me ontworsteld aan de strenge oordelen (vooral over anderen) uit mijn jeugd en zie hoe alleen al het christendom en dan nog eens het hele religieuze en seculiere palet uit duizend kleuren en soorten bestaat. Daar past vast ook een Tom de Wal in. Zoals ik hoop dat Tom er op één of andere manier ruimte voor maakt dat er in Amsterdam een bijna-naamgenoot (Tim) rondloopt die de dingen op een hele andere manier doet dan hij. Maar eerlijk gezegd: die ruimte maak ik niet (zomaar) en omgekeerd misschien ook niet. Ik vind de manier van werken van De Wal zorgelijk en gevaarlijk. Maar waarom eigenlijk?

Zoals vaker werd ik geholpen door Marcia Luyten, wat mij betreft één van de beste columnisten van Nederland.  Zij schreef in de Volkskrant over de affaire Tom de Wal. De kop maakt meteen duidelijk hoe ze hem taxeert: een gladde pastor met een geoliede marketingmachine. Dat herken ik op kilometers afstand, zegt ze. Ze woonde een paar jaar in Centraal-Afrika en maakte daar mee dat ‘niet bij een kerk horen’ een vreemde West-Europese uitzondering is. Ze zag tal van charismatische kerken met eigentijdse taal en golven van enthousiasme. Ze zag er ook ‘pastors’ die zich en luxe levensstijl aanmeten dankzij de gulle gaven van hun volgelingen. En dat, zegt Luyten, heeft nu Nederland bereikt. Het is misschien wel terug van weggeweest. Ze noemt de rietgedekte boerderij van 1,2 miljoen en de BMW van De Wal als voorbeeld (voor een rietgedekte boerderij in de regio Amsterdam zou De Wal overigens het vijfvoudige kwijt zijn, maar dat terzijde). Luyten legt ook een verband tussen het gedrag van De Wal en de tatoeage op de rechterarm van de Amerikaanse minister Pete Hegseth: ‘Deus vult’ – God wil het. In de houding, de taal en het frame van Tom de Wal zijn – aldus Luyten – grote en wereldwijde trends te herkennen: een manosphere-machismo, viriel nationalisme en een conservatieve boodschap als het over groepsgeest (wij-zij) en moraal (goed-fout) gaat.

Ik vond de column van Luyten theologisch overtuigend, al zal ze dat niet direct bedoeld hebben. Een (naar ik vermoed) niet-gelovige journalist maakt duidelijk dat De Wal staat voor van alles wat Jezus niet is. De boerderij en de BMW zijn misschien te gemakkelijk. Ook ik heb een huis en een auto. Het gaat dieper. Bijvoorbeeld dat je Jezus met geen mogelijkheid in een machismo frame kunt krijgen. Hij was niet keurig getrouwd, had geen kinderen, was kritisch op patriarchale aspecten, had het niet voortdurend over wat je in bed wel of niet mag doen en veroorzaakte regelmatig een schandaal door met een vrouw in gesprek te gaan alsof zij op hetzelfde vlak stond (en dat vond Jezus ook echt). Nationalisme is Jezus even vreemd: hoe vaak men er ook bij hem op aandrong om de Romeinen het land uit te gooien. Zijn koninkrijk was niet van deze wereld (al helemaal niet van een specifiek land, zelfs al heet het Israël). Hij had eerbied voor de heilige joodse tempel maar vond die plek als huis voor zijn Vader ook te klein. En dan werd Jezus gekruisigd omdat de religieuze leiders van zijn tijd zijn boodschap onverdraaglijk progressief vonden. De groep en de moraal lag vast en Jezus morrelde daar aan. ‘Groep’ is bij Jezus altijd breder dan je denkt en komt veel dichterbij dan je misschien wilt. Je naaste is in principe ieder mens in deze wereld, en vooral die ene kwetsbare die op dit moment je pad kruist (ongeacht ras, gender, etcetera). En een benepen moraal? Jezus’ moraal is vrij en zeer radicaal. Je hoeft je van hem niet aan traditionele sabbats- of reinheidswetten te houden. Zolang je maar voldoet aan de enige echte norm: het liefhebben van God en mensen met heel je hart, heel je verstand en al je krachten.

Ik zou tegen Marcia Luyten willen zeggen: bij Tom de Wal is er van alles terug van weggeweest, maar uitgerekend Jezus is ver te zoeken. Dat geldt overigens ook voor veel andere kerken en voor heel wat christenen. Het geldt om te beginnen voor mijzelf. Mijn favoriete bijbelpassage is die waarin Jezus’ leerlingen zeggen: als u serieus meent dat een kameel makkelijker door het oog van een naald gaat dan dat een rijke in het koninkrijk van God komt, dan kunnen we wel inpakken. Wie komt er dan ooit nog binnen? Dat is vintage Jesus. Wie zou zich ooit nog christen durven noemen? Het antwoord van Jezus treft de kern: naar menselijke maatstaven is dat inderdaad niet mogelijk. Maar gelukkig is er heel veel mogelijk bij God

Nederland heeft behoefte aan een ander soort christendom dan dat van Tom de Wal. Ik denk dat ik het sterker moet zeggen: Nederland heeft geen behoefte aan welke vorm van christendom dan ook. Ook geen katholiek of protestants christendom. Ook niet het christendom van Tim. Nederland heeft behoefte aan Jezus. De echte Jezus die niet machismo, nationalistisch of moralistisch is (en elke nieuwtestamenticus kan je vertellen dat de teksten over Jezus een tamelijk betrouwbaar beeld geven van wie hij echt was).

Zijn we toch weer terug bij die vrouw uit de negen straatjes: Jesus Loves You. Zelf vind ik die woorden eigenlijk heel storend. Ze missen elke context. Het suggereert dat deze mevrouw iets heeft of weet wat anderen niet hebben. Ik zou ook de blauwe neonletters ‘ Jesus Loves You’ op het YWAM-gebouw tegenover het Centraal Station het liefst verwijderd zien. En toch. Zou het ook mijn beperkte denkraam kunnen zijn? Zouden er in Amsterdam niet ook elke dag mensen zijn die door het lezen van zulke woorden worden aangeraakt of op een bepaald spoor gezet? Ik vermoed van wel eigenlijk.

Ik heb weinig voorstelling bij hemelpoort. Maar áls er al een banner hangt, zal daar vermoedelijk toch ongeveer zoiets opstaan. Jesus loves you. Gebedsgenezers zul je er niet tegenkomen. Dominees ook niet. Mogelijk dat wel die dame uit de negen straatjes daar de welkomstdrankjes staat uit te delen.